Bilgisayarla sadece ilk gördükleri işletim sistemi aracılığıyla tanışıp daha ileriye gitmeden, “ayağımı yerden kessin” benzeri bir anlayışla “işimi görsün yeter” diye düşünen kişilerin, özellikle bilişim hususunda meraklı tüketici olmaktan henüz -ne yazık ki- çok öteye gidememiş Türkiye’de çoğunluk olduğunu tahmin etmek güç değil. Artık üstte bahsettiğim; bilgisayarı sadece bir kaç işi için kullanıp, bilgisayarın kendisi ile ilgili işlerde de başkalarından yardım alan kişilerin de dikkatini çelmeye başlayan bir konu var sanıyorum ortada.

Belirli bir süredir Mac’ler etrafta çok yaygın olmadığından görsel ve pratik gelişmelerden haberdar dahi olmayan ancak ön tanımlı olarak işletim sistemi kavramıyla özdeşleştirdiği (ve hatta bunu işletim sisteminin ne demek olduğunu bile bilmeden yaptığı) “vindovs”un janjan getirdiği son işletim sistemi Vista’yla işletim sistemlerinin olmadık özellikler kazandığını; oradan buradan kullanıcılar için küçük oyuncaklar, yeni pratik özellikler, garip efektler ve şeffaflık fışkırdığını görüp bilgisayar dünyasının artık “finishing”¹inin daha özenli yapıldığını ve pazarlamanın görsel anlamda da ne boyutlara eriştiğini gören kullanıcılar artık etraflarında bu işten anladığını düşündükleri kişilere “bu nedir?”, “nasıl oluyor da oluyor?” diye sormaya başladılar.

İşin içine Windows’un gadget, Mac’lerin widget’larını vs de kattığımız zaman “Mac mi Vista’dan Vista mı Mac’tan aşırdı?!” tarzında; bilgisayarlar ve dolayısıyla OS²‘lardaki birikimli ilerlemenin farkında olmayıp da sonuca erişmek için Windows 3.1 zamanına dönmesi gereken kısır bir tartışmaya dönüşebilecek bir konudan bahsediyoruz. Bütünüyle düşündüğümüz zaman pencere ön izlemelerinden masaüstündeki pratik araçlara, “alt tab” menüsünün pencere içeriklerini gösterir hale gelmesinden o an açık pencerelerinizin tek bir tuş veya fare hareketiyle seçmenize hazır bir biçimde önünüze birbirlerine bile değmeden saygılı bir şekilde [ ] dizilmesine kadar “composite” eklentisini kullanan; gerek görsel gerek işlevsel anlamda kullanıcılara hitap eden bir sürü ağız sulandırıcı özellik mevcut.

Linux Camiası ve Compositing

Nasıl olur da şu ana kadar işin Linux cephesinden bahsetmem?! Umuyorum ki bu soru şu ana kadar aklınızı kurcalamıştır, bu beni kesinlikle çok sevindirir. Şöyle ki; yazımın sonuna ekleyeceğim örnek ekran görüntüleriyle somut olarak da belli olacak şekilde açık kaynak yapısının fikir bazında ve uygulama, kod düzenleme-düzeltme konusunda Windows ve Mac OS gibi kaynak kodu –hali hazırda[ ]- kapalı olan işletim sistemlerine karşı çok avantajlı bir durumda olması (şu an kde-look’a üye olarak “KDE 4 brainstorm” başlığına KDE4’te olmasını istediğiniz bir özelliği belirtebilirsiniz, ancak yaratıcı bir fikir olmasında yarar var çünkü bu tarz fikirlerin yoruma da açık olduğunu belirtelim) onu bu “compositing” konusunda moda tabirle aşmış bir konuma taşıyor. Zira Vista tarafından görev çubuğundaki ön izlemeler, pencere kenarlarının ve birkaç öğenin daha şeffaflığı ve son olarak da o an açık pencerelerin 3 boyutlu bir şekilde dikey-çapraz konumda çevrilerek seçilmesine olanak tanıyan “Flip 3d” özelliğine, ondan önceki ve sonraki “dock”, “widgets”, “expose” gibi yenilikleriyle Mac OS’un katılmasına açık kaynak camiasının yanıtı gerçekten çok ezici oldu. Özellikle ilk etapta “Xgl” üzerine “Compiz”le başlayıp, sonrasında “Aiglx” üzerine Beryl’le devam eden “Open Compositing” maceramız hali hazırda birkaç paragraf sonra bahsedeceğim şekilde son olarak(!) da ATİ’nin nihayet açık kaynak camiasının serzenişlerini duyup sürücülerinde “Compositing” desteğini açması ve Beryl ve Compiz projelerinin birleşip Compiz-Fusion ismini almasıyla bambaşka bir maceraya dönüştü ve kullanıcılarına her an yeni plug-in’lerle başka başka marifetler sunan bir platform haline geldi.

Bu aşamada devreye giren en önemli husus elbette ki donanım desteği. Normalde bilgisayarınızda oyun oynamadığınız zamanlarda (ki bu ne yazık ki Linux kullanıcıları için zor bir süreç) tamamen atıl durumda duran ve işlemciniz kadar para saydığınız -belki de- 100’lerce dolarlık ekran kartınız eğer üreticisinin Linux’a veya mevzubahis “compositing” hadisesine umursamaz görünüyorsa işleri yokuşa sürmeye başlıyor ve bu sefer yazılım tarafındaki insanlar camiaya bir şeyler katmak için yaptıkları çırpınmalarını iki katına çıkarmak durumunda kalıyorlar. Bu sefer de fazladan harcanmış insan emeği ve bir dolu mühendis saati çalışmayla aslı kadar başarılı olması teoride mümkün görünmeyen kısmi “tersine mühendislik³” ürünleri ortaya çıkmak zorunda kalıyor (bu ekran kartı dışındaki donanımlar için de geçerli genel bir durum belirtelim). Halbuki 3boyut desteği olan 64 mb’lık bir kart bile bu üstte saydığımız işlemlerin altından çok zorlanmadan kalkabilecekken insanlar bunu çok fazla işlemci gücü ve ekran kartı performansı isteyen bir işlem olarak görüp korkuyorlar. Ki bu korkuları temelde yanlış da olsa haklılar çünkü forumlar ellerindeki bu kartları compositing için değerlendiremeyen insanların serzenişleri ile dolu… İdi… Bundan sonra da dolu olacaktır elbette ancak bunların azalacağını öngörmek çok iyimser bir tahmin sayılmayacaktır çünkü en büyük iki ekran kartı yongası üreticisinden biri olan ATİ (diğeri de bildiğiniz gibi NVIDIA) geçtiğimiz günlerde benim de linuxmasasi.com’dan aldığım müjdeli bir haberle v8.42.3 sürücülerinde “compositing”e destek verdiğini duyurdu. Henüz ciddi performans problemleri olsa da (forumlarda kullanıcılar söz birliği etmişçesine Firefox’un sayfa kaydırma esnasındaki takılmalarından bahsediyorlar) bu sayede artık ATİ sahipleri de xorg.conf’ta yapacakları toplamda iki satır değişiklikle çok daha kolay bir şekilde 3 boyutlu masaüstlerine kavuşabilecekler. En azından ben aylarca uğraşıp sonuç elde edemedikten sonra bu sürücüyle birkaç dakika içinde bunu başarabildiysem başaran kişilerin oranında büyük bir artış olacaktır diye düşünüyorum. Ki ben de en sonunda ATİ 9600XT 256mb kartımla;

• pencere ön izlemelerini gerek görev çubuğu gerekse de alt tab menüsünde
  görebiliyor
• pencere kenarlığı olarak şeffaf dekorasyonlar seçebiliyor
• pencereleri ister “flip 3d” ister başka şekillerde fır döndürebiliyor
• masaüstlerimde açık olan pencereleri fare imlecimi masaüstünün benim belirlediğim bir köşesine götürerek ya da istediğim bir tuş kombinasyonuyla hizaya sokabiliyor
• tüm masaüstlerimi yine tek bir fare veya tuş kombinasyonuyla bir seferde görüp pencerelerimi birinden öbürüne sürükleyip taşıyabiliyor
• masaüstlerimi bir küpün dört yüzeyi olarak ayarlayıp bu küpü çevirebiliyor, küpün içerisine akvaryum vs koyup balıkları izleyebiliyor
• ekranımın istediğim bir kısmını çok yüksek değerlerde büyütüp o şekilde gezinebiliyor
• istediğim pencereyi istediğim şeffaflıkta görüntüleyebiliyor
• birden fazla pencereyi birbirine gruplayıp bir pencerenin arka yüzüne bir başka pencereyi iliştirebiliyor
• masaüstüme yağmur yağdırabiliyor, bu yağmurları silecek vasıtasıyla ekrandan silebiliyor(!) veya fare imlecimle masaüstünde su izi bırakabiliyor
• masaüstüne normal yazı yazarak not alabiliyor (görsel anlatımlarda çok iyi sonuç verebilecek bir özellik)
• masaüstüme ateşten yazı yazabiliyor (ekran görüntüleriyle arkadaşlarınıza jest yapmak için güzel bir seçim; tecrübeyle sabit),
• ve pencerelerimi esnek bir yapıya sokup jöle gibi tiril tiril titremelerini
  sağlayabiliyorum[ ].

Ki bu özelliklerden daha fazlası da Compiz-Fusion’da mevcut
ve plug-in sistemi ve açık kaynak yapısı dolayısıyla sürekli yeni plug-in’ler
kimi zaman kullanım kolaylığı kimi zamansa sadece oyuncak mahiyetindeki
özellikleriyle kapalı kaynak kodu ezmeye devam etmekte.

Çeşitli Ekran Görüntüleri

Bu kadar konuştuktan sonra birkaç ekran görüntüsüyle işin görsel boyutuna çalışmanın sırası geldi diye düşünüyor ve sizi bazıları da benim Ubuntu 7.10 Gutsy Gibbon altında aldıklarım olmak üzere ekran görüntüleriyle baş başa bırakıyorum…

İşlevselliğine görünüm özelliklerini katan Mac OSX’in son sürümü olan Leopard’dan bir adet ekran görüntüsü.

Microsoft’un son işletim sistemi Vista da şeffaf pencere kenarlığı ve alt tab önizlemesi sunuyor.

Ve sırada Linux, çok fazla konuşmaya niyetim yok, zira yorulmanın alemi yok.

¹: Üretimin son aşamasında yapılan ürünü düzeltme-güzelleştirme işlemi

²: OS (Operating System): ing. İşletim Sistemi

³: Ürünün üretim aşamasındaki mühendislik tasarımının tersine, bitmiş ürünün incelenerek üretimindeki mühendislik aşamalarının tespit edilmesi.

 

DİPNOT: Bu yazı LinuxMasasi.com’a yazdığım ikinci köşe yazımdır.

Powered by ScribeFire.